RSS
20 Jan 2013

Handelen met lichtsnelheid

Author: Laura Wismans | Filed under: Media, Wvttk

Dit artikel verscheen op 9 december 2012 in nrc.next

Snel, sneller, snelst: zo verdien je geld op de beurs. Dus investeren bedrijven enorme bedragen in kortere kabels en snellere internetverbindingen.

Wie heeft de kortste kabel? Die vraag is opeens belangrijk voor aandelenhandelaars. Want wie wil verdienen op de beurs moet niet alleen het meeste inzicht of de slimste algoritmen hebben, maar ook de snelste internetverbinding.

Wereldwijd investeren kabelbedrijven en financiële instellingen daarom enorme bedragen om milliseconden van de tijd af te snoepen die het kost om informatie te ontvangen en orders te versturen. Aandelenhandel gaat almaar sneller en sneller – handelen met de snelheid van het licht is niet ondenkbaar. Maar soms zit er een kink in de kabel. Een echte. Een bocht in een kabel kan voor een dure vertraging zorgen. Een paar kilometer tussen de computer van de handelaar en die van de beurs kan betekenen dat je een belangrijke deal mist. 

Die verschuiving heeft twee oorzaken. Eén: handelen gebeurt steeds meer digitaal. Er staan geen felgekleurde jasjes meer op de beursvloer in telefoons te schreeuwen. Handelen kan prima vanachter je eigen computerscherm. En twee: banken, beleggingsfondsen en andere grote investeerders laten een groot deel van de handel over aan algoritmes – computerprogramma’s – die sneller aandelentransacties uitvoeren dan een mens kan denken. High frequency trading heet het, wanneer de beslissing tot wel of niet verkopen van een aandeel niet door een mens wordt gemaakt maar door een computerprogramma, dat vaak duizenden transacties per dag maakt. En daar is snelheid voor nodig.

Jasper Anderluh, directeur van het Amsterdamse beleggingsfonds HiQ Invest, vertelt hoe dit bij hen gaat: „Als de afgelopen twee minuten de olieaandelen wereldwijd bijvoorbeeld 1 procent omhoog zijn gegaan en de olieprijs gelijk is gebleven, dan verwachten wij dat het aandeel Shell ook omhoog is gegaan. Als dat niet het geval is, dan gaan wij op het aandeel Shell handelen. Dat moet snel, want binnen een minuut heeft het aandeel Shell die 1 procent achterstand weer ingehaald. Of binnen een seconde.”

Voor Anderluh is het van belang dat informatie over wat er wereldwijd op beurzen gebeurt zo snel mogelijk bij elkaar komt. Het algoritme moet de prijs van zoveel mogelijk aandelen die samenhangen met het aandeel Shell weten. Pas dan kan het besluiten of handelen in Shell slim is. Als de informatie een fractie – milliseconden – sneller bij de concurrent is, zal de concurrent  ze voor zijn. HiQ heeft daarom servers gestald vlakbij de grote beurzen; onder meer in Hongkong, New York en Londen.

De infrastructuur waarover high frequency trading wereldwijd plaatsvindt, bestaat uit glasvezelkabels onder de grond en over de zeebodem en uit straalverbindingen via zendmasten. Een bocht in een kabel omdat er een berg of een stad in de weg ligt, maakt een kabel langer, en zorgt dus voor vertraging.

„Binnen Nederland en de rest van Europa lopen de kabels vooral langs snelwegen”, zegt Berend-Jan van Maanen, directeur Benelux van Interoute. „Die liggen tamelijk recht en je komt weinig obstakels tegen.” Zijn bedrijf heeft glasvezelverbindingen tussen honderd steden in 29 verschillende landen liggen en is een van de acht kabelaanbieders in Europa. „We hebben bijvoorbeeld de snelste verbinding tussen het financiële centrum van Londen en Madrid en ook tussen Milaan en Frankfurt”, zegt Van Maanen.

Grote kans dus dat  handelaars die met arbitrage – een specifieke vorm van high frequency trading – geld willen verdienen voor deze verbinding van Interoute gaan. Het bedrijf garandeert tot op de honderdste milliseconde hoe snel de verbinding is: om en nabij de 10 gigabit per seconde – 10.000.000 kilobit per seconde. Voor arbitrage is snelheid namelijk nog veel belangrijker. Bij arbitrage houdt een algoritme twee beurzen in de gaten waar hetzelfde aandeel wordt verhandeld. Als het aandeel ING in Nederland bijvoorbeeld iets hoger of lager staat dan het aandeel ING in de VS, dan is daar iets scheef. Binnen de kortste keren zal het aandeel weer gelijkstaan, maar in het kleine moment dat er een verschil is, zal het algoritme handelen. De prijsverschillen waar het hier om gaat zijn maar klein. „Een verschil van 10 cent is gigantisch, 1 cent of minder is realistischer”, zegt Anderluh van HiQ. Om echt te kunnen verdienen zijn dus veel transacties nodig.

Fysieke nabijheid van de computer van de handelaar bij de computers van de beurs is van groot belang bij arbitrage. Het liefst zetten handelaren hun computer in hetzelfde datacentrum als de beurs. Dat scheelt microseconden bij het versturen van informatie – bij arbitrage is dat dus een kwestie van winnen of verliezen. Je computer een paar kilometer verderop stallen is ongeveer 30 procent goedkoper, maar financiële instellingen betalen graag wat meer voor een plekje zo dicht mogelijk op de beurs.

Nu is snelheid juist de belangrijkste kritiek op high frequency trading. In 2010 zakte Wall Street 1.000 punten in een half uur, een flash crash. Foutje van een algoritme. Maar de wedloop om snelheid gaat gewoon door. Want niet alleen ijveren bedrijven om een zo gunstig mogelijk plekje of een zo kort mogelijke kabel tussen handelssteden, ook de techniek om de informatie door glasvezel heen te sturen vernieuwt constant. Van Maanen: „Gegevens kun je met 300.000 kilometer per seconde wegsturen, maar het vertraagt onderweg tot zo’n 200.000 kilometer per seconde. Die vertraging komt doordat het signaal door glas heen moet. Door de demping die dat oplevert heeft de informatie regelmatig een nieuw duwtje nodig.” Vergelijk het met licht dat door heel dik glas schijnt. Achter het glas is het licht een stuk minder fel. „Het is de bedoeling steeds minder duwtjes te geven, want elk duwtje vertraagt ook weer.”

Elk jaar verbetert de techniek. De nieuwigheden worden lang niet overal direct uitgevoerd, want het aanleggen van 1 kilometer kabel kost gemiddeld 100.000 euro –en nog een stuk meer als je de binnenstad van Londen open wilt gooien.

In de VS zijn straalverbindingen in opkomst. Daarbij worden microgolven van toren naar toren gestuurd. Deze verbindingen zijn het snelst – want het signaal heeft geen hinder van omwegen – maar slecht weer kan het  signaal verstoren. Glasvezel is betrouwbaarder maar dus ook net wat trager, bij arbitrage legt een kabel het af tegen een straalverbinding.

Voorlopig kunnen er nog geen straalverbindingen de oceaan over en in Europa wordt er nog niet in geïnvesteerd. In de zomer van 2013 komt er wel een nieuwe glasvezelkabel tussen New York en Londen – niet van Interoute – waarmee informatie in plaats van in 65 milliseconden in 60 milliseconden heen en weer kan. Daarmee zal de kabel de snelste transatlantische verbinding vormen, schrijven technologietijdschrift Wired en zakenblad Businessweek. De geschatte kosten hiervoor zijn volgens hen ongeveer 300 miljoen dollar.

Waar gaat dit heen? Voorlopig blijven de kabels nog wel even dienst doen, er ligt geen snellere manier om de oceaan over te  teken op de loer. Maar al is het zo ver nog lang niet, het is geen ondenkbaar scenario dat beursinformatie over een tijdje met  straalverbindingen heen en weer gaat via onbemande vliegtuigjes die op zonne-energie boven oceanen zweven.

One Response to “Handelen met lichtsnelheid”

  1. Interessant artikel.
    In het novembernummer van MO*magazine schreef ik ook een stukje over hogesnelheidsbeurshandel: http://www.mo.be/artikel/hogesnelheidsbeurshandel-aan-banden

Leave a Reply